Blakende bonobobaby geboren in Planckendael

Bonobo-experten in Planckendael blij met geboorte bedreigd aapje

Planckendael is een bonobobaby rijker. Zondagochtend, op 10 mei, beviel bonobomoeder Lina na een dracht van acht maanden in haar warme nest van houtwol van een blakende bonobobaby. Ze beviel heel vlot en herstelt snel. Het geslacht van het kleintje hebben de verzorgers nog niet kunnen ontdekken. De baby krijgt binnenkort een mooie naam in de Afrikaanse taal Lingala met de beginletter R.

© Jonas Verhulst - Planckendael

Wie is de papa in de grote familie?

Lina is de alfavrouw en had al vier jongen. Ze is dus een ervaren moeder. Wie is de papa? Bonobo Vifijo? Of is het de jonge Habari, zoon van Djanoa? Dat gaat Planckendael pas weten nadat ze een haarstaaltje onderzoeken in hun labo. Louisoko en Lucuma zijn Lina’s zonen en worden dus grote broers. Lingoyé, de dochter van Lina, is nog niet geslachtsrijp. Voor haar is deze bevalling een leerschool. Bij bonobo’s blijven de zonen hun hele leven bij hun moeder en de dochters worden uitgehuwelijkt. Bonobodames Busira en Djanoa zijn ook in de running voor het moederschap.

Seks als wapen

Bij deze meest slanke en elegante mensapensoort zwaaien de vrouwen de plak. Ze spannen samen om de mannen te domineren. Ze hebben dan ook een machtig wapen om zich na gevechten te verzoenen of om spanningen uit de groep te halen: seks! Alle groepsleden bij de bonobo’s doen eraan, ze doen het vaak en op allerlei manieren. En als er baby’s van komen, des te beter. Bonobo’s vlooien ook veel. Niet om beestjes te verwijderen (want die hebben ze niet), maar om hun sociale banden te versterken. Zo vlooit bonobo Lina haar kersverse baby uit pure affectie. Een schattig zicht.

Klein gebied, groot risico

Bonobo’s zijn bedreigd, ze komen enkel voor ten zuiden van de Congostroom. En in dit hartje van het Congolese regenwoud leven nog maar 30 000 tot 50 000 bonobo’s. Stropers, de jacht op hen, het verlies en de versnippering van hun leefgebied en het uitbreken van ziektes zoals ebola bedreigen de soort. Daarom is deze geboorte eens te meer een troef voor het kweekprogramma van deze bedreigde soort. Planckendael coördineert dit Europese kweekprogramma. Ook het internationaal stamboek wordt door Planckendael beheerd. Belangrijk werk.

LuiKotale bonoboproject in Congo

Wetenschappers van ZOO Antwerpen en Planckendael zijn actief in het LuiKotale onderzoekskamp net buiten het Salonga Nationaal park in Congo en dragen zo bij aan de bescherming van bonobo’s in de natuur. Hier zijn drie grote groepen bonobo’s vertrouwd gemaakt aan de aanwezigheid van onderzoekers om zo hun natuurlijke gedrag en leefgewoonten te kunnen bestuderen. Er worden urine-, mest- en haarstalen uit hun nesten verzameld voor DNA-onderzoek. Al deze kennis, en wat we leren van de bonobo’s in Planckendael, helpt bij het behoud van de bonobo’s in hun natuurlijke leefomgeving en het verbeteren van internationale kweekprogramma voor bonobo’s in dierentuinen.

Weetje:

In Planckendael leven vijf vrouwen en vier mannen, inmiddels dus met de baby.

TIP Dagelijks krijgen de bonobo’s om 14u hun verse groenten op het bonobo-eiland. Dit voedermoment is een aanrader! 

Nick Mertens

12 april 2016

De aap komt uit de mouw: Zowel hippies als vechtersbazen hebben een persoonlijkheid.

Doctoraatsstudie in Planckendael over persoonlijkheidskenmerken bij bonobo’s en chimpansees.

De persoonlijheidskenmerken van bonobo’s en chimpansees zijn uniek en lijken op die van mensen. Tot dit verrassende besluit kwam de primatologe Nicky Staes, die haar doctoraatsonderzoek voor de Universiteit van Antwerpen in Planckendael aan het onderwerp wijdde. Dat de persoonlijkheid en het gedrag van bonobo’s en chimpansees toch van elkaar verschillen, is opvallend. De bonobo zou immers een broer kunnen zijn van de chimpansee, zo nauw verwant zijn ze. Zo zie je maar: niet alle apen apen alle apen na.

Nicky Staes © Planckendael

Bonobo’s staan al langer bekend als de hippies onder de mensapen, die spanningen in de groep oplossen door te paren. Chimpansees daarentegen gebruiken hiervoor eerder geweld. Intussen blijkt deze visie achterhaald en misschien iets te zwart-wit. Bij gebrek aan een gedetailleerde studie, greep Nicky Staes haar kans om dit van naderbij én op grote schaal te onderzoeken in haar doctoraat. 

Bonobo in Planckendael © Planckendael

Persoonlijkheidsprofiel

Van maar liefst 154 bonobo’s werden er persoonlijkheidsprofielen verzameld, goed voor ongeveer 80% van de totale populatie in dierentuinen wereldwijd. “We vroegen de verzorgers om vragenlijsten in te vullen over de persoonlijkheid van de dieren,” aldus Staes. “Op die manier bekwamen we voor elk dier een individueel profiel.”

Bonobo in Planckendael © Planckendael

Daarnaast werden 46 eerder bevraagde bonobo’s gedurende 4 000 uren geobserveerd in verschillende Europese dierentuinen. Een huzarenstukje dat zo’n twee jaar in beslag heeft genomen. En met resultaat. Verschillen in de sociale gevoeligheid in bonobo’s en chimpansees kunnen worden verklaard door een stukje DNA dat bij de chimpansees verdwenen is. Bijgevolg heeft deze mensapensoort het moeilijker om sociale signalen in te schatten. 

Bonobo in Planckendael © Planckendael

Bij bonobo’s blijkt dit stukje DNA nooit afwezig te zijn. Dat zou deels verklaren waarom bonobo’s over het algemeen verdraagzamer en socialer zijn dan chimpansees. 

Nick Mertens

14 januari 2014

IUCN NL en Apenheul beschermen Peruaanse apen

Door twee geïsoleerde natuurgebieden in Peru met elkaar te verbinden kan een kwetsbare populatie geelstaartwolapen gered worden. De aanleg van de verbindingszone wordt gefinancierd door de Nederlandse natuurorganisatie IUCN NL. 

Geelstaartwolaap Foto: Apenheul - Jan Vermeer

De nieuwe natuurcorridor, met een oppervlakte van ruim 400 hectare, zal een verbinding vormen tussen het toekomstige Montevideo Reservaat en het Los Chilchos Reservaat. Dit laatste reservaat, ongeveer half zo groot als de Veluwe, werd in 2012 dankzij de inspanningen van het Apenheul Natuurbehoudfonds (ANF) uitgeroepen tot officieel beschermd natuurgebied. De gebieden worden beheerd door de lokale bevolking en ondersteund door de Peruaanse natuurorganisatie Ucumari.

Landbouw

De Los Chilchos vallei is één van de laatste plekken ter wereld waar nog een gezonde populatie geelstaartwolapen leeft. Ook brilberen en jaguars komen in het gebied voor. Zij worden in hun voortbestaan bedreigd doordat bos wordt gekapt voor de aanleg van akkers of veeteelt. Om de ontbossing tegen te gaan, helpt Apenheul de boeren met het vinden van alternatieve inkomstenbronnen. Frank Rietkerk van Apenheul: “We brengen hen een duurzame manier van koffieteelt bij. Boeren die eerder tientallen hectaren bos kapten om hun vee te houden, hebben nu genoeg aan één hectare voor hun koffieplantage. Hierdoor kan veel bos bespaard blijven.”

Strategische aankoop

Dankzij de nieuwe verbindingszone wordt het beschermde leefgebied in één klap nog een stuk groter. “Zulke strategische aankopen van natuur zijn belangrijk om de biodiversiteit voor de toekomst te behouden”, zegt Marc Hoogeslag van IUCN NL. “In kleine, geïsoleerde stukjes bos is het veel moeilijker voor de dieren om aan voldoende voedsel te komen. Ook is de onderlinge concurrentie en de kans op inteelt groter, wat uiteindelijk kan leiden tot uitsterving van de apen.”

Vijf projecten

Behalve het project in Peru steunt het IUCN NL fonds voor landaankoop dit jaar nog vier andere natuurbehoudsprojecten in Argentinië, Iran, Madagaskar en Vietnam. Hiermee worden onder andere ernstig bedreigde kikkers, guanaco’s, Aziatische jachtluipaarden, lemuren en vele andere bedreigde soorten beschermd. In totaal stelt IUCN NL 288.500 euro beschikbaar voor deze vijf projecten.

Het fonds voor landaankoop van IUCN NL wordt mogelijk gemaakt door de Nationale Postcode Loterij.

 

NM

24 maart 2014